Savunma Oyuncularının Değerini Gol ve Asist Olmadan Ölçmenin Yeni Yolları
Bir stoperin iyi maç çıkarması için sürekli kayarak müdahale yapması gerekmez. Bazen en değerli savunma hareketi istatistik kağıdına hiç yazılmaz. Doğru konum alan bir oyuncu pas kanalını kapatır, forveti çizgiye iter veya atağa başlamadan yön değiştirir.
Modern analiz bu görünmeyen işleri daha ayrıntılı okumaya çalışıyor. Top çalma ve pas arası hâlâ önemli, fakat artık pozisyonun öncesi ve sonrası da hesaba katılıyor.
Maç istatistiğine bakarken ne eksik kalıyor?
Bir futbolcunun savunma katkısını canlı maç verilerinden takip etmek kolay görünebilir. Maçların skorları ve canlı bahis verileri, bets10 giriş sayfasındaki spor ve canlı bahis bölümlerinden de takip edilebiliyor. Ancak bir stoperi değerlendirmek için skor, kartlar veya birkaç temel istatistik yeterli olmuyor.
Örneğin, forvet ceza sahasına hiç pas alamadıysa, sebep mutlaka kötü hücum değildir. Stoper doğru açıyı kapatmış, orta saha oyuncusu pas yolunu daraltmış veya bek iç koridora yaklaşmış olabilir. Bunların hiçbiri klasik “tackle” hanesine yazılmaz.
Bir stoper müdahale yapmadan iyi savunabilir mi?
Evet. Hatta bazı pozisyonlarda müdahale yapmak zorunda kalmamak daha değerli olabilir. Savunmacı birkaç metre erken yer değiştirirse rakip oyuncu pas seçeneğini tamamen iptal edebilir. Bu tür katkılar özellikle şu durumlarda görülür:
-
Pas kanalının kapanması.
-
Forvetin kaleden uzağa yönlendirilmesi.
-
Rakibin geriye oynamaya zorlanması.
-
Tehlikeli koşunun önceden takip edilmesi.
-
Savunma hattındaki boşluğun kapatılması.
-
Top kazanıldıktan sonra hücumun doğru pasla başlatılması.
Burada önemli olan yalnızca topu kimin kazandığı değildir. Rakibin hangi seçeneği kullanamadığı da analiz edilir. Bir savunmacı hiç topa dokunmadan hücumun yönünü değiştirmiş olabilir.
Bu yüzden video ve konum verisi birlikte kullanıldığında daha anlamlı bir tablo çıkar. Kamera görüntüsü kararın nedenini gösterirken, konumsal veri oyuncular arasındaki mesafeyi ölçebilir.
xT savunmacının neyi engellediğini gösteriyor
Expected Threat, yani xT, sahanın farklı bölgelerine hücum açısından değer atar. Rakip topu daha tehlikeli bir bölgeye taşıdıkça pozisyonun xT değeri yükselir.
Savunma açısından soru tersine çevrilebilir. Bir stoper yaptığı pas arasıyla rakibin yüksek değerli bölgeye ulaşmasını engellediyse, yalnızca “bir interception” kaydetmiş olmaz. Müdahalenin önlediği tehdit de hesaplamaya katılabilir.
Aralık 2025'te Journal of Big Data dergisinde yayımlanan bir çalışma tam olarak bu probleme odaklandı. Araştırmacılar xT, VAEP ve OBV gibi ölçümleri XGBoost ile derin sinir ağlarıyla birleştirerek savunmacı değerini modelledi. Çalışmanın örnek veri seti Polonya PKO BP Ekstraklasa'dan geldi.
VAEP ve OBV farklı sorular soruyor
VAEP bir hareketten sonra takımın gol atma ve gol yeme olasılıklarının nasıl değiştiğine bakar. Böylece sıradan görünen bir pas arası, bulunduğu bölgeye ve maç bağlamına göre farklı değer alabilir.
OBV ise oyuncunun top üzerindeki hareketinin takımın gol atma veya gol engelleme ihtimaline katkısını ölçmeye çalışır. Bu yaklaşım top kazanıldıktan sonraki ilk pası da önemli hale getirir. Savunmacı topu alıp hemen rakibe veriyorsa, başarılı müdahalenin değeri çabuk kaybolabilir.
Aynı araştırmada bu metrikler savunma olaylarıyla birlikte işlendi. Model, interception ve tackle gibi hareketlerin hangi xT, VAEP veya OBV değerini durdurduğunu hesaba kattı.
Alan kontrolü yeni bir katman ekliyor
Savunmanın önemli kısmı topun uzağında gerçekleşiyor. Bir bek içe yaklaştığında rakibin kanat oyuncusuna bırakılan alan değişebilir. Stoper öne çıktığında ise orta saha ile savunma arasındaki mesafe daralabilir.
2026'da yayımlanan başka bir Journal of Big Data çalışması, alan kontrolünü beklenen pozisyon değeriyle birlikte ele aldı. Araştırma, oyuncuların yalnızca bulunduğu noktayı değil, erişebildiği ve etkileyebildiği alanı da değerlendirmeyi hedefliyor.
Bu yaklaşım savunmacı için özellikle kullanışlı. Rakip bir pası hiç denemiyorsa, sebebi o koridorun zaten kapalı görünmesi olabilir. Klasik olay verisi burada sessiz kalırken konumsal analiz açıklama getirebilir.
Top kazanıldıktan sonraki beş saniye de önemli
Savunma hareketi top kazanıldığı anda bitmez. Stoperin ardından verdiği pas, takımın baskıdan çıkıp çıkamayacağını belirleyebilir.
Bu yüzden iyi bir değerlendirme birkaç soruyu peş peşe sorar. Top nerede kazanıldı, hangi tehlike engellendi, rakip hangi yöne zorlandı ve sonraki hücum nasıl başladı? Bu zincir incelendiğinde savunmacının katkısı sadece tackle ve interception toplamından çok daha net görünür.
Yeni modellerin yaptığı şey de buna yaklaşmak. Savunmacının değeri artık yalnızca kaç kez müdahale ettiğiyle değil, rakibin hangi tehlikeli hareketlerini hiç yapamadığıyla da okunabiliyor.
